EE08 / INF.02 — Teoria

Karta graficzna

• GPU — procesor graficzny, generuje obraz w VRAM
• VRAM — przechowuje cyfrowe dane o obrazie
• DAC — przetwornik cyfrowo-analogowy (dla złącza VGA)
• SLI (NVIDIA) — łączenie wielu kart NVIDIA dla wzrostu wydajności
• CrossFire (AMD) — łączenie wielu kart AMD
• CUDA (NVIDIA) — obliczenia na GPU zamiast CPU

Złącza wideo

Karta dźwiękowa

• DSP — procesor sygnałowy do cyfrowego kształtowania dźwięku
• Syntezator — generowanie dźwięku przez modulację fal
• Przetworniki ADC (analog→cyfrowy) i DAC (cyfrowy→analog)
• Mikser — łączenie sygnałów z różnych źródeł
• MIDI — interfejs do cyfrowych instrumentów muzycznych

Rodzaje zasilaczy

• Liniowy — transformator 230V→48V → mostek Graetza → kondensatory → stabilizator
• Impulsowy — tranzystory przełączające między nasyceniem a zatkaniem, PWM

Napięcia w zasilaczach ATX

Złącza zasilacza ATX

UPS (zasilacz awaryjny)

• Off-line — napięcie sieciowe bezpośrednio na wyjście (przełączenie na aku przy zaniku)
• Line-interactive — przekazuje napięcie wejściowe ładując jednocześnie akumulator
• On-line — 230V → DC → akumulator → wyjście AC (najlepsza ochrona)

Chłodzenie aktywne

• Wentylatory — wymuszają ruch powietrza wokół komponentu
• Chłodzenie wodne — bloki chłodzące + chłodnica + pompa + zbiornik + rury + płyn chłodniczy

Chłodzenie pasywne (bez wentylatorów)

• Radiatory — zwiększają powierzchnię oddawania ciepła do otoczenia
• Heat pipe — rurka cieplna transportująca ciepło do radiatora

Interfejsy przewodowe

Interfejsy bezprzewodowe

Drukarki

Skanery

• CCD — matryca z soczewkami, wyższa jakość, skaner płaski
• CIS — diody LED zamiast lampy, mniejszy i tańszy

Plotery

• Kreślący (pisaki), atramentowy (wielkoformatowy), laserowy (grawerujący/tnący)
• Solwentowy (banery), grawerujący, tnący (folia samoprzylepna)

CRT (kineskopowy)

• Działo elektronowe + cewki magnetyczne → wiązka uderza w luminofor
• Odchylanie magnetyczne elektronów

LCD — matryce

OLED

• Organiczne diody — każdy piksel emituje własne światło
• Idealny czarny (wyłączony piksel), doskonały kontrast
• PLED — technologia wydłużająca żywotność niebieskich diod OLED

Projektory multimedialne

• Typy: LCD (pryzmat + matryce LCD) i DLP (mikrolustra DMD)

Konserwacja peryferiów

• Sprężone powietrze, środki czyszczące (do plastiku, ekranów)
• Szmatki z mikrofibry, nawilżone chusteczki, odkurzacz komputerowy

BIOS

• Zapisany w pamięci Flash na płycie głównej
• Zawiera sterowniki podstawowych urządzeń płyty
• Procedura POST (Power-On Self Test) — testowanie magistral i urządzeń
• Błędy: sygnały dźwiękowe, kody POST, komunikaty na ekranie

UEFI (następca BIOS)

• Obsługuje dyski powyżej 2TB przez tablicę partycji GPT
• Graficzny interfejs konfiguracji (mysz, kolor)
• Secure Boot — ochrona przed złośliwym oprogramowaniem bootloadera
• Szybszy czas uruchamiania

Diagnostyka awarii

Typy licencji

Formy ograniczeń

Rodzaje licencji ilościowych

• Grupowa — użytkowanie na wielu komputerach jednocześnie
• Jednostanowiskowa — tylko jedno stanowisko komputerowe

Warstwy systemu komputerowego

Cechy jądra systemu

• Wielozadaniowość — równoczesne uruchamianie programów
• Wielowątkowość — kilka niezależnych wątków w jednym procesie
• Skalowalność — możliwość rozwoju lub miniaturyzacji sprzętu
• Wywłaszczalność — wstrzymanie zadania dla umożliwienia innego

Zadania systemu operacyjnego

• Przydzielanie zadań i kontrola procesora
• Przydzielanie pamięci do zadań i kontrola jej wykorzystania
• Zarządzanie listą zadań
• Kontrola urządzeń wejścia-wyjścia
• Zarządzanie danymi i siecią komputerową

Powłoka (shell)

• Zgłoszenie gotowości systemu
• Pośredniczenie między jądrem a użytkownikiem
• Analiza poleceń i zlecenie jądru uruchomienia programu
• Wyświetlenie odpowiedzi jądra

Partycje Windows

• Podstawowa — widziana jako osobny dysk przez OS
• Rozszerzona — niewidoczna jako dysk, zawiera dyski logiczne (max 32)
• Systemowa — zawiera zainstalowany system operacyjny
• Max 3 podstawowe + 1 rozszerzona LUB 4 podstawowe na dysku MBR

MBR vs GPT

Woluminy (dyski dynamiczne)

• Łączony — scalenie kilku dysków w jeden logiczny
• Rozłożony — dane na kilku dyskach (wydajność)
• Dublowany — kopia danych na kilku dyskach
• Prosty — obszar na jednym dysku dynamicznym

Partycje Linux

• / (root) — system i katalog główny
• swap — partycja wymiany (pamięć wirtualna)
• /home — katalogi domowe użytkowników
• /var — pliki ze zmiennymi, logi zdarzeń
• /opt — dodatkowe oprogramowanie
• /tmp — pliki tymczasowe
• /usr — oprogramowanie użytkowe

Windows

• Instalacja z nośnika lub internetu (zazwyczaj automatyczna)
• Sterownik urządzenia — umożliwia CPU komunikację ze sprzętem
• Plug'n'Play (PnP) — automatyczne przydzielanie zasobów instalowanemu urządzeniu
• Sterowniki z podpisem cyfrowym Microsoft = sprawdzone
• Menedżer urządzeń: devmgmt.msc

Linux

sudo apt-get install nazwa   # Debian/Ubuntu
sudo apt install nazwa       # nowsze Ubuntu
sudo yum install nazwa       # RHEL/CentOS
sudo dnf install nazwa       # Fedora

Uprawnienia Windows NTFS

• Pełna kontrola
• Modyfikowanie
• Odczyt i wykonanie
• Tylko odczyt
• Tylko zapis

Uprawnienia Linux (chmod)

Komendy Windows (CMD)

Przystawki Windows (Win+R)

Komendy Linux

Ochrona komputera

• Zapora systemowa (firewall)
• Regularne aktualizacje systemu i oprogramowania
• Bezpieczne przeglądarki internetowe
• Oprogramowanie antyszpiegowskie i antywirusowe

Rodzaje kopii zapasowych

Dziadek-Ojciec-Syn (GFS)

• Syn (dziennie) — pon.–czw.: kopia przyrostowa
• Ojciec (tygodniowo) — piątek: kopia pełna
• Dziadek (miesięcznie) — ostatni dzień miesiąca: taśma archiwalna

Wieże Hanoi

Drukarka lokalna

• Podłączona bezpośrednio do komputera (USB, LPT)
• Instalacja: Kreator dodawania drukarki → port → producent i model
• We właściwościach: dostępność, drukarka domyślna, kolejka

Drukarka sieciowa

• Podłączona przez sieć LAN lub WiFi
• Instalacja przez TCP/IP (adres IP drukarki)
• Możliwy serwer wydruku (rola w Windows Server)

Narzędzia konserwacji

• Defragmentacja dysku — reorganizacja plików (dfrgui.exe)
• Oczyszczanie dysku — usuwanie plików tymczasowych (cleanmgr.exe)
• chkdsk — sprawdzanie i naprawa błędów dysku
• sfc /scannow — naprawa plików systemowych Windows

Powody utraty danych

• Uszkodzenie mechaniczne nośnika
• Uszkodzenie elektroniczne
• Problem z oprogramowaniem lub partycjami
• Przypadkowe usunięcie danych
• Formatowanie dysku

Symbole BHP

• Oznaczenia zagrożeń elektrycznych, ESD, wysokiego napięcia
• Stosowane na obudowach komputerów i urządzeń elektrycznych

Wg zasięgu geograficznego

Wg dostępu do zasobów

Topologie fizyczne

Topologie logiczne

• Punkt-punkt — dane między dwoma urządzeniami bezpośrednio lub przez urządzenia pośredniczące
• Token (żeton) — dane wędrują po węzłach aż trafią do adresata

Mechanizmy dostępu do medium

• CSMA/CD — nasłuchuje → wykrywa kolizje → czeka losowy czas → ponawia. Stosowany w starszym Ethernet
• CSMA/CA — nasłuchuje → sygnalizuje chęć nadawania → nadaje. Stosowany w Wi-Fi

FDDI

• Podwójny pierścień przeciwbieżny, mechanizm token-passing, do 100 Mb/s
• Primary Ring = aktywny ruch; Secondary Ring = awaryjny

Kabel koncentryczny

• Topologia magistrala lub pierścień, max 10 Mb/s, max 500m
• Złącze BNC lub terminator BNC (eliminuje odbicie sygnału)

Skrętka (Base-T)

4 pary żył miedzianych skręconych, topologia gwiazdy, złącze RJ-45.

Sieci bezprzewodowe (WLAN)

• Ad-hoc — urządzenia łączą się bezpośrednio ze sobą
• Infrastruktura (AP) — przez punkty dostępowe
• BSS — jeden AP; ESS — kilka AP (hot-spoty)

Światłowód

• Rdzeń z włókna szklanego, transmisja przez wiązki świetlne laserowe
• Duża przepustowość, odporność na zakłócenia elektromagnetyczne
• Jednomodowy — 1 promień światła, większy zasięg
• Wielomodowy — wiele promieni, krótszy zasięg

Model TCP/IP — 4 warstwy

TCP vs UDP

Zakresy portów

• 0–1023 — dobrze znane (well-known) — usługi serwerowe
• 1024–49151 — zarejestrowane — aplikacje użytkownika
• 49152–65535 — dynamiczne/prywatne

Kluczowe protokoły

IPv4 — adresacja

• 32-bit, zapis: a.b.c.d (0–255 każdy oktet)
• Klasa A: maska /8; Klasa B: /16; Klasa C: /24
• Loopback: 127.0.0.1; Link-local (APIPA): 169.254.x.x

IPv6

• 128-bit, zapis szesnastkowy z dwukropkami
• :: zastępuje ciąg zerowych hextetów (tylko raz!)
• Przykład: 2001:0db8::1428:57ab

Urządzenia wg warstw OSI

Typy przełączników

• Niezarządzalny — działa od razu po podłączeniu, bez konfiguracji
• Zarządzalny — działa od razu, możliwa rozbudowana konfiguracja

VLAN i protokoły przełącznikowe

Narzędzia dostępu do urządzeń

• Kabel konsolowy — COM z jednej strony, RJ-45 z drugiej
• PuTTY — program do łączenia z urządzeniami przez SSH/Telnet

Konfiguracja połączenia sieciowego

• Adres IP — unikalny identyfikator urządzenia w sieci
• Maska podsieci — określa przynależność do podsieci (np. 255.255.255.0 = /24)
• Brama domyślna — adres routera łączącego z innymi sieciami
• Serwer DNS — tłumaczy nazwy domenowe na IP
• Konfiguracja: Centrum Sieci i Udostępniania lub ncpa.cpl

Grupowanie i udostępnianie

• Grupa robocza — P2P, komputery równoprawne
• Domena AD — centralny kontroler domeny (DC) zarządza użytkownikami
• Mapowanie dysków — udostępnione zasoby widoczne jako osobny dysk

Windows Server Core

• Tylko tryb tekstowy, konfiguracja przez narzędzie sconfig
• Obsługiwane role: AD DS, AD LDS, DHCP, DNS, pliki, wydruku, WDS

Role serwera Windows Server

Interfejsy sieciowe serwera

• LAN — interfejs prywatny (sieć lokalna)
• WAN — interfejs publiczny (internet)